|
|
|
|
|
|
SBU: Folat i mjøl: Nytten neppe større enn risikoen
Obligatorisk tilsetjing av B-vitaminet folat i mjøl kan førebyggje ryggmargsbrokk hos fostre. Men det samla vitskaplege underlaget stør ikkje eintydig at nytten er større enn risikoen, konkluderer SBU, Kunnskapssenteret sin svenske søsterorganisasjon. (15.11.2007)
Å tilsetje B-vitaminet folat eller folsyre tidleg i graviditeten minskar risikoen for at barnet vert fødd med ryggmargsbrokk. Obligatorisk tilsetjing i mjøl vil auke inntaket i heile befolkninga. Den samla forskinga talar for at dette ville minske førekomsten av ryggmargsbrokk. Men det finst òg tenkjelege riskar som ikkje er vitskapleg klårlagde.
Samla sett finst det ikkje eintydig vitskapleg støtte for obligatorisk tilsetjing, konstaterer dei fagfolka som SBU har bede om å granska det viskaplege underlaget.
Tidleg misdanning
I Noreg vert om lag 60 barn fødde kvart år med ryggmargsbrokk og andre misdanningar som har oppstått på nevralrøret under dei første fostervekene mens ryggmargsstrukturen vert laga. Dei fleste barna med slik misdanning har tunge og samansette funksjonshinder prega av lamme eller feilstilte bein og problem med urinblære og tarm.
Dersom kvinna tek ein ekstra dose folat, minskar risikoen for slik misdanning. Inntaket av folat må skje i tida rett etter befrukting, det vil seie innan kvinna veit at ho er gravid.
Men omkring halvparten av alle svangerskap er mer eller mindre uplanlagde. Derfor er det vanleg at eit svangerskap først vert konstatert nokre månader etter befruktinga, og då er det ofte for seint å starte med folat for å førebyggje ryggmargsbrokk.
I Noreg og Sverige er tilrådinga derfor at alle kvinner som planlegg å verte gravide, eller som ikkje brukar prevensjon, tek ein folattablett på 0,4 mikrogram dagleg gjennom heile den perioden dei kan bli gravide.
Sidan misdanninga oppstår under dei første fostervekene og altså innan svangerskapet er konstatert, har mange land diskutert obligatorisk tilsetjing av folat i mjølet. Ifølgje SBU-rapporten har 19 land innført det.
Moglege risker
SBU-rapporten viser at den vitskaplege litteraturen gjev ein middels sterk støtte for at folattilsetjing minskar førekomsten av ryggmargsbrokk.
Eit anna spørsmål som er diskutert, er om folat aukar talet på tvillinggraviditetar, som i seg sjølv utgjer ein viss risiko. Når det gjeld effekten av folat på tvillinggraviditetar, er forskingsresultata motstridande, konstaterer SBU.
Ein alvorleg risiko med obligatorisk folattilsetjing vil kunne vera at det verkar inn på kreftsjukdomar. Det er biologisk mogleg at folat ville kunne stimulere overgangen frå forstadier av kreft til meir aktive formar og til at eksisterande svulstar veks. Sikre vitskaplege prov på dette finst ikkje, men visse dyreforsøk stør hypotesen, og nokre studiar peikar på eit samband mellom høge folatnivå og kreft i tjukktarmen. Om folat verkeleg har ein slik effekt på kreft, kan dei negativa følgjene bli omfattande og vege tyngre enn fordelane med færre tilfelle av ryggmargsbrokk.
Ikkje eintydig
SBU konkluderer med at det i dag ikkje finst eintydig vitskapleg støtte for å innføre obligatorisk tilsetjing av folat i mjöl i Sverige. Dei tenkelege skadeverknadene av å utsetje heile folket for ein biologisk aktiv substans med effektar som ikkje er heilt klarlagde, må vegast opp mot gevinsten ved å førebyggje ei avgrensa mengde alvorlege fosterskader.
